TILL THE FAT LADY SINGS speelt als voor God

THEATRE: Huis Oostpool, Arnhem
DATE: 29-01-2011 (premiere)
TIME: 20:15
WITH: Maria Kraakman, Sanne den Hartogh
DIRECTOR: Erik Whien


Oostpool excelleert in stukken waar personages naarstig op zoek zijn naar de zin van het bestaan. Ook het nieuwe stuk van regisseur Erik Whien heeft een dergelijke thematiek. Net als in zijn “Godot” weet hij tragiek en humor meesterlijk te combineren en heeft hij twee fenomenale acteurs tot zijn beschikking. Dit maakt deze ‘dikke dame’ een ontroerende ervaring, dat op schitterende wijze iets zegt over leven en kunst.

Fotografie: Sanne Peper

Het verhaal speelt zich ergens midden jaren ’50, begin jaren ’60 af en gaat over Jessie en haar broer Walter. Ze zijn intellectuelen en hebben een onorthodoxe opvoeding van hun twee oudere broers gehad. Hun ouders leven nog wel maar zijn praktisch onzichtbaar. De 20-jarige Jessie krijgt een zenuwinzinking als ze de oppervlakkigheid en leegte van het leven niet meer aan kan. Ze vlucht naar haar ouderlijk huis waar Walter haar enige hoop op redding lijkt te zijn. Zo ontstaat gedurende de voorstelling een indringend portret van een verscheurde familie.

Maria Kraakman imponeert als de fragiele Jessie, maar ook (in een zeer sterke scene) als haar moeder. Haar porseleinen huid en open gezicht lijken zenuwen die zijn blootgesteld aan alle narigheid in de wereld. Haar Jessie hoopt in religie antwoorden te vinden en een van de ontroerendste momenten is als ze hopeloos een cruciaal gebed als een mantro op de bank herhaalt. Gelukkig beheerst Kraakman ook de vereiste zwarte humor, waardoor haar depressieve personage toegankelijk blijft. Haar mooiste momenten zijn vaak tekstloos, zoals de wijze waarop ze de waanhoop in stilte probeert te bestrijden, of de wijze waarop ze een martiniglas of sigaret vasthoudt. Het is een sublieme creatie.

Ook Sanne den Hartogh speelt twee rollen. Hij begint als de vriend van Jessie en eindigt als Walter. De transformatie van de een in de ander vindt op het toneel plaats en toont weer eens wat voor een fantastische acteur den Hartogh is. Op subtiele wijze zie je plots een verbeten gezicht verschijnen, verstijven de schouders en vervolgens het hele lichaam. Den Hartogh’s Walter is het absolute tegenovergestelde van de emotionele Jessie. Zelf zegt hij ‘emotionele smetvrees’ te hebben. Den Hartogh heeft een paar pittige monologen en wat hij daarmee doet is ronduit indrukwekkend. Vooral het laatste telefoongesprek met Jessie, waarin hij haar er van probeert te overtuigen dat er nog meer in het leven zit, raakt niet alleen het diepste van de ziel van Jessie, maar ongetwijfeld ook van het publiek.

Het oeuvre van J.D. Salinger (The Catcher in the Rye) diende als inspiratie, maar het stuk zit bol van culturele invloeden en verwijzingen. Je hoeft deze overigens niet te herkennen om een mooie avond te hebben, maar het maakt Fat Lady wel een extra rijke ervaring. Zo is er bijvoorbeeld de agressie (m.n. van Walter) die te vinden is in Alan Ginsberg’s revolutionaire gedicht Howl, die een stem gaf aan de Beat Generation. Er worden beelden van de tv-serie Mad Men opgeroepen, Bob Dylan genoemd en het eeuwig in bad zitten van Walter doet denken aan Blanche uit A Streetcar Named Desire van Tennessee Williams. Het is niet voor niets dat ook wordt verwezen naar Cat On a Hot Tin Roof (ook Williams), een stuk waarin Brick en Big Daddy ook walgen van leugens. Zo wordt in het stuk ook steeds meer de noodzaak van kunst in het leven benadrukt.

De vormgeving klopt helemaal. Met weinig middelen, maar zeer gedetailleerd wordt de periode mooi neergezet. Het minimalistische decor begint als claustrofobische speelruimte, maar wordt naarmate de personages (spiritueel) groeien op effectieve wijze steeds opener. Alhoewel het verhaal dus gesitueerd is in een specifieke tijd zijn de thema’s nog heel actueel. Fat Lady is de Nederlandse equivalent van de film American Beauty. “Speel voor God”, zegt Walter op een gegeven moment tegen Jessie. Dat advies lijken deze briljante acteurs te hebben opgevolgd. Het is hun magistrale spel dat het geheel naar een hoger plan lift en waarom de voorstelling nog lang in het hoofd blijft spoken na het verlaten van de zaal. Als je de top van Nederlands acteren in een intieme setting wilt ervaren, dan moet je deze voorstelling gaan zien.