STAAL: stoer & kwetsbaar

THEATRE: De Krakeling, Amsterdam

DATE: 30-09-2011 (premiere)

TIME: 19:30

WITH: Abdel Karim el Baz, Romano Haynes, Tibor Lukacs, Joel Mellenberg, Jose Montoya, Jurrien Remkes, Jeroen van Venrooij

DIRECTOR: Moniek Merkx

Ik beken dat ik huiverig ben voor montagevoorstellingen. Deze ervaar ik vaak als vormloos, boordevol clichéteksten en een excuus voor acteurs om acteeroefeningen in de theaterzaal voort te zetten. “Staal” is een montagevoorstelling van Toneelgroep Max. over hoe jongens zijn en hoewel het niet ontkomt aan sommige van de genoemde valkuilen is het een verassend frisse en humoristische testosteronbom, die geregeld explosieve momenten heeft.

 v.l.n.r. Romano Haynes, Jeroen van Venrooij, Tibor Lukacs, Jose Montoya,  
Tibor Lukacs, Joel Mellenberg & Jurrien Remkes

Staal speelt zich af in een honk, waar jongens lekker in kunnen klimmen, aan kunnen hangen en vanaf de zijlijn kunnen observeren. Achterin zit muzikant Joop van Brakel die scènes met eigen nummers en covers (van o.a. Nirvana en Stef Bos) ondersteunt. Ook symboliseert hij de afwezige vader, een cruciale rode draad in het stuk. 

 Fotografie: Phile Deprez

In rap tempo komen aspecten van een jongen zijn voorbij. Soms via tekst en soms enkel door fysiek spel. Aan het begin vertelt een acteur dat hij de naam Jozef Klaase van zijn vader mee kreeg, maar deze in José Montoya heeft veranderd omdat dit beter bij hem past. De voorstelling, waarin de cast hun echte naam gebruikt, is dan ook een speurtocht naar identiteit. Verder passeren thema’s als kwetsbaarheid, pesten, harde humor, leiderschap en omgang met meisjes de revue. Inherent aan een dergelijke vorm is dat alles zo kort wordt aangekaart, dat er van verdieping en daardoor ontroering geen sprake is.

Staal blinkt uit in de choreografie van Jakop Ahlbom, die bijvoorbeeld de groepsdynamiek van jongens schitterend in mime weet te verbeelden. Het vechten is ook zeer dynamisch en wordt met volle overgave door het ensemble uitgevoerd. De compacte Abdelkarim el Baz en gespierde Jurrien Remkes, die beide een mimeopleiding volgen, hebben ook sterke mime solo’s die geestige intermezzo’s vormen.

Alhoewel de voorstelling uitgebreid gaat over hetero aantrekkingskracht wordt de homseksualiteit van speler Jeroen van Venrooij afgewerkt met een enkele opmerking. Een gemiste kans om ook dit aspect van een jongen zijn in de huidige maatschappij aan te kaarten. Zoals zo vaak bij montagevoorstellingen eindigt Staal plots met het thema verantwoording nemen. Dit wordt uitgebeeld door de cast in homogene pakken te steken. Jammer dat dit einde zo'n conformerend beeld schetst van volwassen worden. 

Deze productie van Moniek Merkx zit boordevol schitterende impressies, is actueel (een recente uitspraak van Geert Wilders wordt zelfs ingezet) en verveelt geen moment. Dit is niet in de laatste plaats verdienste van de charismatische cast, waartoe ook Romano Haynes, Tibor Lukacs, Joel Mellenberg behoren, die het publiek met verve weten te bespelen.